नेपालको तामाङ जाति सांस्कृतिक र परम्परागत मूल्यहरूले भरिपूर्ण समुदाय हो। तामाङ समाजमा केही थरहरूलाई एउटै गोत्र (सगोत्री) मानिन्छ, जसलाई स्वागे भाइ भनिन्छ। यी थरबीच विवाह निषेध मानिन्छ र सामाजिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण परम्परा हो। यस समूहमा पर्ने थरहरू हुन् – मोक्तान, पाख्रिन, स्याङ्तान, र थोकर।
स्वागे भाइ भनेको के हो ?
“स्वागे भाइ” भन्नाले तामाङ जातिमा एउटै पुर्खाबाट उत्पत्ति भएका चार थरहरूलाई बुझिन्छ। यी थरबीच विवाह नगर्नु भन्ने सामाजिक नियम प्राचीन समयदेखि हुने परम्परा हो। यो परम्पराले तामाङ समाजमा गोत्रीय शुद्धता र सांस्कृतिक पहिचान सुरक्षित गर्ने काम गर्छ।
चार स्वागे भाइ थर
तामाङ समाजमा स्वागे भाइ भनेर चिनिने चार थरहरू अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिन्छन्। यी थर एउटै पुर्खाबाट उत्पत्ति भएका सगोत्री मानिने भएकाले आपसमा विवाह गर्न निषेध गरिएको छ। चार स्वागे भाइ थरहरू यसप्रकार छन् :
१.स्याङ्तान
“स्याङ्तान” शब्दको उत्पत्ति स्याङ गाउँ मा जन्मेका वा बसोबास गरेका व्यक्तिहरूसँग सम्बन्धित छ। त्यहाँ जन्मेर हुर्किएका मानिसहरूलाई पछि “स्याङ्तान” भनिन थालियो भन्ने विश्वास छ।
२. पाख्रिन
कथानुसार, जब एक बालक जन्मियो, उनकी आमा डाँडापाखा (बनपाखा)मा घाँस र बाँस लिन गएकी थिइन्। त्यस घटनासँग सम्बन्धित भएर पछि “पाख्रिन” थरको नाम निस्किएको भनाइ पाइन्छ।
३. मोक्तान
मोक्तान थरको उत्पत्ति मुकु ग्याल्सा भन्ने स्थानसँग जोडिएको जनश्रुति पाइन्छ। त्यहाँ बसोबास गर्ने मानिसहरूलाई पछि “मोक्तान” भनेर चिनिन थालियो।
४. थोकर
थोकर थरलाई घरको माथिल्लो तल्ला (थोरी) मा जन्मनु वा बसोबाससँग जोडिएको मानिन्छ। यही आधारमा “थोकर” थर बनेको भन्ने जनश्रुति प्रचलित छ।
सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व
यी चार थरबीच पारम्परिक रूपमा विवाह निषेध हुन्छ।
सामाजिक, धार्मिक र सांस्कृतिक कार्यक्रममा समान रूपमा सहभागिता हुन्छ।
स्वागे भाइ परम्पराले तामाङ समुदायभित्र पहिचान र ऐक्यबद्धता मजबुत बनाएको छ।
